श्रीहर्षस्य रचनाशैली - एकं विश्लेषणात्मकम् अध्ययनम्
Keywords:
उर्वरकल्पनाशक्तिः, आत्महननम्, मुखचन्द्रम्, भावसौन्दर्यम्, आह्लादकत्वम् , प्रेमबन्धनम्, भयङ्करयुद्धम्।Abstract
संस्कृतसाहित्याकाशे विद्योतन्ते सहस्रसः काव्यनक्षत्राणि। कवरत्नानि च सन्ति अपरिमिताः संस्कृतकाव्य- रत्नाकरे। परन्तु तेषु असंख्येषु कविरत्नेषु हर्षवर्धणः एव कौस्तुभमणिवद् विभाति। हर्षस्य द्वयोः नाटिकयोः शृङ्गाररसः तथा नागानन्दे शान्तरसः स्तः। यथास्थाने तेन वीर-हास्य-करुणरसानां समावेशनञ्चकार। श्रीहर्षस्य रचनायां वैदर्भीरीतेः तथा प्रसादमाधुर्याभ्यां ओजगुणस्य समन्वयः दृश्यते। प्रौढभाषा-सुसंस्कृत-भावाभिव्यक्ति, उपमा-रूपक-उत्प्रेक्षा-अर्थान्तरन्यासादीनां सुप्रयोगः श्रीहर्षस्य रचनायां लभ्यते। वृक्ष-वन-पर्वत-राजभवन-उपवन-सूर्योदय-सूर्यास्त-ग्रीष्मादीनां प्राकृतिकवर्णनां सुरुचिपुर्ण-वर्णना श्रीहर्षस्य रचनायां दरीदृश्यते। श्रीहर्षस्य नाटकानां पठनं कृत्वैव ज्ञायते यत् सङ्गीतशास्त्र-काव्यशास्त्र-नाट्यशास्त्र-दर्शनशास्त्र-कामशास्त्र-नीतिशास्त्र-वैद्यशास्त्र-ज्योतिषशास्त्रेषु सः महान् विशेषज्ञः आसीत्। अस्मिन् लगुशोधप्रवन्धे श्रीहर्षस्य रचनाशैली सविस्तारेण आलोच्यितमस्ति।
